Varant Nedir? Fiyatları Neye Göre Yükselip Düşer?

Varant Nedir?

Varant’lar, bir dayanak varlığı belirli bir fiyat ve belirli bir vade içerisinde alma yada satma hakkı veren finansal enstrümanlardır.

Varantların teknik olarak tanımı pek anlaşılır değildir. O sebeple sorularla varantları daha iyi anlamanıza yardımcı olacağım.


Varantı kısaca anlatmam gerekirse örneğin elimizde 100 Adet 10 Lira maliyetli Türk Hava Yolları (THYAO) hissesi var. Piyasalardaki dalgalanmadan dolayı hisse fiyatının düşeceğini düşündüğünüz zaman THYAO satım varantı alırsınız. THYAO hisseleri 10 Lira’dan 9.50’ye düştüğünde sizin satım varantınız yükselmeye başlar. Varanttan kazandığınız para hisselerden kaybettiğiniz zararı karşılar. Varantların amacı tam olarak budur fakat çoğu yatırımcı hızlı para kazanmak için bilgisizce kullanım amacı dışında yatırım yapmaktadır.

Kullanım amacını anladıysak sorularla varantlar hakkında merak edilenlere göz atalım.

Varantlarda Dayanak Varlık Nedir?

Dayanak varlık varantın işlem göreceği yatırım aracını temsil eder. Teknik anlamı farklıdır fakat bu tanım bana göre daha çok anlaşılır oluyor. Varantlarda dayanak varlıklara bir kaç örnek vermem gerekirse, endeksler, hisse senetleri veya emtialar dayanak varlıklardır. Endekslerde DAX, BIST30 emtilarda PETROL, ALTIN Hisse senetlerinde THYAO, EREGL, ASELS örnekler çoğaltılabilir kısa olsun diye birkaç örnek verdim.

Her hissenin her emtianın yada her endeksin varantı yoktur. Genellikle dayanak varlıklar yüksek hacimli yatırım araçlarından oluşur.

Varant Nasıl Alınıp Satılır?

Yatırım yaptığınız aracı kurumun bünyesinde varant işlemleri varsa aracı kurumun platformu üzerinden varant alıp satabilirsiniz. Varantlar yüksek risk taşıdıkları için varant alım satım işlemi yapmadan önce risk bildirim formu imzalamanız gerekmektedir. Standart yatırım hesaplarının birçoğu ilk olarak varant işlemlerine izin vermez. Yatırım hesabınız var ve varant alış satış işlemi yapamıyorsanız aracı kurumla görüşüp gerekli formaları doldurmanız gerekir. Form doldurma işleminden sonra varant alıp satabilirsiniz.

Varant Çeşitleri Nedir?

Varantlar Alım ve Satım Varantı diye ikiye ayrılırlar.

Alım Varantı Nedir?

Alım varantı bir dayanak varlığın değerinin yükseleceğini düşündüğünüz zaman alacağınız varant türüdür. Örneğin Endeksin yukarı çıkacağını düşünürseniz alım varantı alırsınız. Endeks yukarı çıkarsa aldığınız varantta yukarı çıkmaya başlar.

Satım Varantı Nedir?

Satım varantı yukarda THYAO örneğinde verdiğim gibi bir dayanak varlığın değerinin düşeceğini düşündüğünüz zaman işlem yapacağınız varant türüdür. Örneğin elinizdeki hiselerin fiyatının düşeceğini düşündüğünüzde ilgili hisseye ait satım varantlarında işlem yaparsınız. Hisse fiyatı düşerken varant fiyatı yükseleceği için hissede oluşan zararınızı varantın yükselişinden karşılarsınız.

Not: Varantlar çok çeşitlidir. Alım ve satım varantları her zaman istediğiniz yönde hareket etmez. Varantlarda işlem yapmadan önce detaylarını öğrenmeli ve ona göre yatırım yapmalısınız.

Varantta CALL ve PUT Nedir?

Varatlarda CALL alım varantı olduğunu PUT ise satım varantı olduğunu gösterir. Genellikle varant turu diye belirtilen yerde yazar.

Varantların İşlem Saatleri Nedir?

Varantlar hisse senetleri ile birlikte, sürekli müzayede işlem saatleri içerisinde işlem görür. Hafta içi resmi tatil vs yoksa sabah 10.00 da işlemlere başlanır akşam 18.00’da işlemler son bulur. Hafta sonu varant alış satış işlemi yapılmaz piyasa kapalıdır.

Varantlarda Taban ve Tavan Fiyat Var Mı?

Varantlarda hisse senetleri gibi Taban ve Tavan fiyat yoktur. Sınırsız yükselebilir ve sınırsız düşebilir. O sebeple çok dikkatli işlem yapılmalıdır.

Alım ve Satım Varantı Kodları Nelerdir?

Varantlarda kodlar uzun kod ve kısa kod olarak ikiye ayrılırlar. Çok fazla detaya girip sizi sıkmadan anlatayım.

Varantta Kısa Kod Nasıl Okunur?

Varantlarda kısa kodlar kodlar 5 haneden oluşmaktadır fakat varant kodunun sonunda bulunan .V harfi kodun bir Varanta ait olduğunu belirtir.

Varantlarda ilk iki harf dayanak varlığı temsil eder.

  • Aselsan (ASELS) varant kodu AS
  • Endeks varant kodu UZ
  • Ereğli Demir Çelik varant kodu (ERGL) ED
  • Dolar varant kodu UD
  • Vakıfbak (VKBNK) varant kodu VB
  • Türk Hava Yolları varant kodu (THYAO) TK
  • Kardemir Demir çelik (KRDMD) varant kodu KR
  • Koç Holding (KCHOL) Varant kodu KH
  • BIST30 varant kodı IZ
  • İşbank (ISCTR) varant kodu IB
  • Garanti Bankası (GARAN) varant kodu GR
  • Euro varant kodu EU
  • Dax varant kodu DA
  • Arçelik (ARCLK) varant kodu AR

İlk iki kod dayanak varlığı temsil eder dedikten sonra 3. Harf ne anlama geliyor onu inceleyelim.

Varant kodlarında üçüncü harf varantı ihraç eden kurumu belirtir. Örneğin ARIYZ.V varantı ilk iki harfe bakarak Arçelik varantı olduğunu, 3. Harfe bakarak İş yatırımın ihraç ettiği varant olduğunu anlarız. Kodları okumayı yorumlamayı bitirdikten sonra Türkiye’de varant ihraç eden kurumları işleyeceğim. Konuyı dağıtmadan devam edelim.

Varantlarda son iki harf ise, varant türünü belli eder. Varantın alım yada satım varantı olduğunu bu kod sayesinde kısa sürede anlarsınız. Alfabetik olarak son 2 Harf AA ile OO arasında ise bu bir alım varantıdır. PP İLE ZZ arasında ise bu bir satım varantıdır.

Tam kod okumaya örnekle devam edelim. Örneğin ARIYZ.V Kodlu varant için, ilk iki harfinden Arçelik varantı olduğunu üçüncü harfinden iş yatırım tarafından ihraç edildiğini son iki harfinden de bir satım varantı olduğunu anlayabiliriz. Son iki harf dikkat ederseniz Y ve Z dir. İkisi de O harfinden sonra gelmektedir. Son harf .V harfi kodun bir varant kodu olduğunu gösterir.

Varantlarda Uzun Kod Nasıl Okunur?

Varantlarda uzun kod varant hakkında ki tüm herşeyi anlamanıza yardımcı olur. Toplam 32 haneden oluşur ve varant hakkında 8 adet bilgiyi barındırır.

  • İlk 5 Hane Dayanak varlığı belirtir.
  • 6.hane varantın türünü belli eder. Alım varantı ise P satım varantı ise C harfi bulunur.
  • 7 – 12 hane gün ay yıl şeklinde varantın vadesini belirtir. (GGAAYY)
  • 13-19 hane varantın kullanım fiyatını temsil eder.
  • 20-22 hane varantı ihraç eden firmayı temsil eder.
  • 23-29 hane çarpanları belirtir.
  • 30. Hane varantın uzlaşı yöntemini belirtir N nakit K kaydi anlamına gelir.
  • 31-32 hane varantın tipini belirtir. A Avrupa U Amerika’yı temsil eder.

Örnek bir varantın uzun kodu ile konuyu daha iyi anlamaya çalışalım.

ARCLKP3103200020.30IYM00000.5NA

ARCLK P 310320 002003 IYM 0000.5 N A

  • ARCLK=Arçelik üzerine çıkarılmış
  • P(put)= Satım türünde
  • 31.03.2020 vadeli
  • 002003 yani 20.03 TL kullanım fiyatlı
  • IYM= iş yatırım tarafından ihraç edilmiş
  • 0000.05= onda beş çarpanına sahip
  • N= Nakit uzlaşı öngören
  • A= Avrupa tipli bir varant olduğu bilgilerine ulaşırız.

Varantlarda kod anlamlarını bitirdikten sonra Türkiye’de varant ihraç eden yatırım şirketlerini inceleyeceğimiz söylemiştim. Varantların kısa kodlarının üçüncü harfi varant ihraç eden firmayı temsil eder demiştik.

Türkiye’de Varant İhraç Eden Şirketler

Ülkemizde varant ihraç eden iki aracı kuruluş vardır. Bunlar Deutshce Bank ve İş Bankası’dır.

Deutshce Bank’ın ihraç ettiği varantlarda kısa kod içerisinde üçüncü sıradaki harf D olarak gösteriler.

İş bankası’nın ihraç ettiği varantlarda kısa kod içerisinde üçüncü sıradaki harf I olarak gösterilir.

Varant Fiyatları Nasıl Belirlenir?

Varant fiyatını belirleyen en temel unsur tabiki dayanak varlık fiyatıdır. Dayanak varlık fiyatının yanında Rho, Delta, Teta, Vega gibi değerler de vardır. Bu değerleri kısaca tanımlamamız gerekirse

RHO: Faiz oranlarındaki değişimin varantı nasıl etkileyeceğini gösterir.

DELTA: Dayanak varlığının fiyat hareketlerine karşı varantık duyarlılığını gösterir.

TETA: Varantın vadesine göre günlük kayıp oranını gösterir.

VEGA: Dayanak varlığının fiyat hareketlerine varantın verdiği tepkiyi gösterir.

Yatırım yaparken genellikle bu değerlerin hiç birine dikkat edilmez fakat yatırım yapmadan önce bu değerleri incelemek doğru varantı seçmenizi sağlar. Hiç dikkat edilmeyen çok önemli göstergelerdir.

Varant Seçimi Nasıl Olmalı?

Her yatırımcının kendine göre stratejisi vardır. Varant seçimi çok karmaşık ve çeşitli bir konudur. Kimisi yüksek risk almak ister kimisi fazla riske girmek istemez o sebeple kendi varant seçimimi nasıl yapıyorum ondan bahsedeyim.

  • Varant seçmeden önce dayanak varlığın Varantlarını incelemeye alırım.
  • Dayanak varlığın hareketli varantlarını tespit ederim
  • İncelemeye aldığım varantlardan eleme yoluyla yavaş yavaş kurtulurum.
  • İnceleme sonucunda vadesine 1 aydan az kalan varantları çıkartırım.
  • Fiyatı 0.15 TL den düşük olanları çıkartırım.
  • Deltası yüksek tetası düşük varantlara bakarım.
  • Kaybetsem bile bana etkisi olmayacak parayı kullanırım.

Not: Varantlarda işlem yapıyorsanız vadesi azalan varantların fiyatları yavaş yavaş düşmeye başlar. Benim izlemelerim sonucunda bu hep böyle oldu. Olağanüstü bir durum olmadıkça vade azaldıkça varant fiyatı geriler.

2 gün önce Endeks düşüş varantı aldım. Vadesine 5 gün kalmış tarihi yanlış okumuşum. Normalde asla böyle bir varantta işlem yapmam fakat yine de biraz bekleyim dedim. 0.34 TL den aldığım endeks satım varantı endek düşerken yükselmesi gerekiyordu fakat durum tam tersi oldu endeks – %3 düştü varant 0.16 TL’ye düşerek %51 değer kaybetti. Normalde tam tersi olması gerekiyordu. Yanlış varantı seçmem zarar etmeme sebep oldu. O sebeple varant almadan önce detaylıca incelemeniz gerekiyor.

Varantta İşlem Yaparken Nelere Dikkat Edilmeli?

Varantta İşlem yaparken aç gözlü olmamaya dikkat etmelisiniz. Hızlı ve çok para kazanmayı istemek kişilerde hırsa sebep olur. Hırs ise bildiğiniz gibi çoğu zaman insanın başına dert açar. Hırs yapmadan kaybetmeyi göze alacağınız bir parayla işlem yapmalısınız. Bana göre dikkat edilecek önemli noktalar bunlardır. Birde kendim uzun süreli varant işlemi yapmam genellikle belirlediğim fiyatta veya gün sonunda satış işlemimi gerçekleştiririm.

Başlıkla halinde başka maddeleri ekleyerek varantlarda işlem yaparken dikkat edilecek noktalara bakalım.

  • Hırs Yapmayın
  • Hızlı Para Kazanmayı Aklınızdan Çıkartın
  • Stop Loss (Zarar Kes) Kullanın
  • Az Para İşlem Yapın
  • Vadesi Yakın Olandan Kaçının
  • Maliyet Düşürmeye Çalışmayın
  • Almadan Önce Detaylıca İnceleyin
  • Seans içinde karar almamaya çalışın

Vade Sonu Yaklaşan Varant Neden Düşer?

Vade sonuna yaklaşıldığında alım veya satım varantları daha çok aşağı inmeye meyillidir. Vade sonu yaklaşan varantların yönü doğru tahmin ettiğinizde %3-5 yükseliş yaşadığını görürsünüz yönü yanlış tahnin  ettiğinizde %30-%40 düştüğünü görürsünüz. Genellikle böyle olur.

Vade sonu uzak olan varantların Deltası yüksek Tetası düşüktür. Vade sonu yaklaştıkça durum tersine dönemeye başlar Delta düşer Teta yükselmeye başlar. Bu sebeple varant fiyatları vade sonu yaklaştıkça aşağılara inmeye başlar.

Not:Her zaman aşağı inecek diye bir durum yoktur. Bazı durumlarda tam tersi de gerçekleşebilmektedir. Yatırım yaparken kendi kararlarınız ile yatırım yapmalısınız. Burada anlattıklarım yatırım tavsiyesi değil bilgilendirme amaçlıdır.

Varantlarda Temettü ve Faiz Beklentisi Varantı Nasıl Etkiler?

Varantları en fazla etkileyen faktör dayanak varlığın oynaklığıdır. Bu oynaklığın yanında yan etkenler olarak faiz ve temettü de varant fiyatlarını etkilemektedir.

Faiz Varant Fiyatını Nasıl Etkiler?

Faiz yükselirse alım varantı artar satım varantı düşer.

Faiz düşerse alım varantı düşer satım varantı yükselir.

Temettü Beklentisi Varant Fiyatını Nasıl Etkiler?

Temettü beklentisi yükselirse Alım varantı düşer satım varantı yükselir.

Temettü beklentisi düşerse Alım varantı yükselir Satım varantı düşer.

ÖZET

Varantlar yüksek oynaklığı sahiptir. Tavan yada taban fiyatları yoktur. Bir işlem gününde sınırsız yükselebilir yada sınırsız düşebilir. Çok dikkatli yatırım yapılmalı, kaybedilince etkilenilmeyecek para kullanılmaldır. Vadesi dolamadan varantı satmanız gerekmektedir. Arz talep ilişkileri yoktur. Varantlarda yeni işlem yapmaya başladıysanız Yatırım danışmanınızın görüşlerini alınarak yatırım yapmalısınız. Bir günde %2000 kazandıran varant vardır aynı şekilde kaybettiren varantta vardır. Çok çok çok dikkatli olmalısınız.

Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi niteliğinde değildir. Bilgi verme amacıyla yazılmıştır. Her yatırımcı kendi yatırımında sorumludur.

İlgili Makaleler

Bir Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı